EPİLEPSİ

Kişinin sinir hücrelerinde meydana gelen aşırı elektriksel aktivite sonucu nöbet olarak kendini belli eden klinik bir durumdur. Daha amiyane bir ifade ile beyinde yaşanan aşırı elektrik yükünün aniden boşalması veya elektrik yükünün kendisine bir kısa devre bulması gibidir. Sinir hücrelerinde meydana gelen bu anormal aktiviteler geçicidir. Bu nöbetler esnasında beynin normal çalışma düzeni bozulur. Bilinç kaybı, vücudunu kontrol edememe, uyku durumu gibi normal dışı durumlar yaşanabilir. Halk arasında sıklıkla kullanılan adı “sara”dır. Bazen bir süre görülüp nöbetler azalarak yok olur bazense ömür boyu devam edebilir. Dünyada görülme sıklığı toplam nüfusta %1 ‘dir.

Geçirilen nöbete epileptik nöbet denilir. Epileptik nöbet epilepsi hastaları dışında başa darbe alınması, yüksek ateş veya sinir hücrelerini tetikleyecek buna benzer durumlar sebebiyle normal insanlarda görülebilir. Hasta olmayan herhangi bir insan hayatında bir veya birkaç kez nöbet geçirebilir. Bu kişiyi epilepsi hastası yapmaz. .

Epilepsi hastaları için nöbetler 1-2 dakika sürer. Öncesi aşırı yüklenme ve sonrası aşırı yorgunluk dışında tüm hayatı tamamen normaldir.

EPİLEPSİ NEDENLERİ NELERDİR?

Epilepsi nöbetlerine sebep olan bazı faktörler bilinse de hastaların yarısından fazlasında sebep tam olarak açıklanamamaktadır. Bu hastalarda muayenelerde ve görüntüleme teknikleri ile incelemelerde ve laboratuvar araştırmalarında bir bulguya rastlanamamaktadır. Özellikle erken dönemde ortaya çıkan epilepsi hastalarında sebep tam olarak tespit edilememektedir. Fakat epilepsi nöbetlerine sebep olduğu bilinen faktörlerden bazılarını açıklayalım. Bilindiği üzere beyinde ve sinir sistemlerinde iletim elektriksel dalgalarla ve aktivitelerle gerçekleştirilir. Beyin canlı olduğu sürece bu elektriksel alışveriş daima devam eder. Bu elektriksel aktiviteleri sekteye uğratacak inme, menenjit, kafa travmaları, doğumda bebeğin nefes alamaması, bebeğin doğumdan bazı anomaliler taşıması, beyin tümörü, beyinde gelişimsel bozukluklar, beyinde bulunan damarlardaki bozukluklar, alkol, beyni etkileyen bazı uyuşturucu maddeler gibi durumlar epilepsi nöbetlerine sebep olarak gösterilebilir.

EPİLEPSİ GENETİK Mİ?

Epilepsi hastaları ve onların aileleri incelendiğinde genetik bazı bulgulara rastlanmış olsa da tam olarak genetik bir hastalık olduğu söylenemez. Epilepsi hastalarında tespit edilen bazı genler varsa da genlerin anne-babadan dorudan çocuğa geçtiğine dair bir bulguya rastlamamıştır. Kısacası şöyle söyleyebiliriz ki anne-babadan birinde epilepsi var ise doğan çocuğunda epilepsi olacağı söylenemez fakat epilepsi eğilimi olacağı söylenebilir.

EPİLEPSİ TANISI NASIL KONULUR?

Hastalığın tanısının konulabilmesi için nönet esnasında bireyin gözlenmesi çok önemlidir. Doktorunuz bu gözlemlerinizi sizden isteyecektir. Elektroensefalografi, manyetik rezonans(MR) ve kan analizleri doktorunuzun teşhis için kullanacağı verileri elde elde etme yollarıdır. Nöbet esnasındaki gözlemler ve yukarıdaki veri elde etme yollarını kullanarak geçirilen nöbetin epilepsi olup olmadığı; epilepsi ise ne tür bir epilepsi olduğuna karar verilir.

Eğer tanısı konulmamış ve nöbet geçiren bir yakınınız var ise nöbet esnasını video kaydına almanız doktorunuza tanı konulmasında fayda sağlayacaktır.

EPİLEPSİ NÖBETİ

Beyinde bir bölgede meydana gelen ve normal olmayan elektriksel boşalma yaşanmasıyla epileptik nöbet geçirilir. Epilepsinin farklı türlerinde bir bölgede elektriksel boşalma veya bu bölgeden diğer bölgelere yayılma olabilir. Epileptik nöbette yaşanacaklar beyinde elektriksel boşalmanın bir bölgede mi gerçekleştiği, gerçekleşme hızı, nöbet esnasında bilinç durumu, istemsiz hareketler olup olmadığına ve gerçekleştiği bölgeden yakın çevresine yayılmasına göre değişkenlik gösterebilir. 25 ten fazla farklı tipte nöbet ve 100 den fazla farklı tipte epilepsi sendromu kaydedilmiştir.

EPİLEPSİ NÖBET TİPLERİ

Yukarıda epilepsinin birçok farkı türü olduğunu belirtmiştik. Epilepsinin her türünde de nöbetler farklı farklı gerçekleşir. Aslında herkesin bildiği titreme, ağzından köpük çıkması, kasılma belirtileri epilepsinin bazı türlerinde görülürken bazı türlerinde sadece donup kalma yahut birdenbire ortaya çıkan kol bacak kasılmaları hareketleri görülebilir. Her kişi de nöbetler farklılaşırken bazı kişilerde de karakterize belirtiler görülebilir. Bir kişide tek bir nöbet türü görülebileceği gibi birden fazla nöbet türleri de aynı anda görülebilir.

En çok görülen epilepsi türünde nöbet esnasında kişinin elleri ve ayakları kasılarak titremeye başlar. Ağzından köpüklerle salyalar dökülür. Kasılmalardan dolayı idrar kaçırma, yüzde morarma görülebilir.

Bazı nöbet türlerinde dalma olarak tanımlanan yaptığı meşgul olduğu işi aniden bırakma görülür. Ortalama 7-8 saniye sürer. Sorulan sorulara cevap vermez. 7-8 saniye sonra yaptığı işe döner.

Bazı türlerinde kişinin gözleri aniden sabitleşir ve aranmaya başlar. Anlamsız otomatik hareketler yapabilir. Konuşmaz, soru sorulduğunda anlamsız cevap verebilir. Yürümesinde bir engel yoktur bu esnada yürüyebilir. 1-2 dk sonrasında bu durum geçer. Kişi bu esnada neler olduğunu hatırlayamaz.

Bazı türlerinde ise aniden kol ve bacaklarda sıçrama görülür.

NÖBETLER NE ZAMAN GELİR?

Epileptik nöbetler aç kalındığında, ateş arttığında, bazı ilaçların kullanımında, uykusuzlukta, aşırı ışıkta, televizyon tablet gibi ekranlara çok bakıldığında nöbeti tetikleyebildiği gibi bilinen hiçbir sebep yokken de nöbet gelebilir. Alkol ve uyarıcı, uyuşturucu maddelerin kullanımında veya kahve kola gibi uyarıcı içeceklerin aşırı kullanıldığı zamanlarda da nöbet gelebilir.

YANIMIZDA BİR KİŞİ NÖBET GEÇİRDİĞİNDE NE YAPMALI NASIL YARDIM ETMELİYİZ?

Öncelikle şu bilinmelidir ki epileptik bir nöbet sırasında hataya zarar verebilecek tek şey çevresel faktörlerdir. Normal şartlar altında 1-2 dk sonrasında sonlanacak olan nöbet hastaya zarar vermez. Ancak bu esnada çevrede bulunan kişi veya cisimler hastaya zarar verebilir.

Epileptik bir nöbet geçiren bir kişi gördüğümüzde neler yapılması gerektiğini maddeler halinde yazalım;

  • Etrafta hastaya zarar verebilecek kesici, yakıcı, delici, sert cisimleri hastadan uzaklaştırmalı,
  • Hastanın bu esnada düşme gibi bir riski veya araç kullanma durumu varsa onu güvenli bir yere almalı,
  • Rahat nefes alabilmesi için kravat, gömlek yakası, şal vs. gevşetilerek rahat nefes alması sağlanmalı
  • Salya, tükürüğünün ve dilinin nefes borusuna kaçmasını-tıkamasını engellemek için kişiyi yan ve biraz yüzü koyun olacak ve salyasının dışarı akmasını sağlayacak bir açıda tutulmalı. Bu esnada aşırı baskı uygulayarak hastaya zar verilmemelidir. Başını dizinize koyarak açı verebilir rahat nefes almasını sağlayabilirsiniz.
  • Hastaya bilinçsiz müdahale etmek isteyen kişileri hastadan uzaklaştırmalı ve çorap, soğan, kolonya gibi bir şeyler koklatılmasına izin verilmemelidir. Çünkü bunların hiçbir etkisi yoktur.
  • Elektriksel bir boşalma söz konusu olduğu için ve o an hastaya en iyi gelecek şeyin bu elektriği rahat bir şekilde atması olacağı için onun titremesine, kasılmasına engel olmaya çalışacak, üstüne bastırmaya veya tutmaya çalışacak kişilere mani olunmalıdır. Bu tür müdahaleler hastaya kalıcı veya geçici incinme, çıkık, kırılma, kas liflerinde zedelenme gibi zararlar verebilir.
  • Hastanın dilini çıkartmaya çalışmak, ağzını açmaya çalışmak gibi müdahalelere girişilmemelidir. Bu durum kişinin diline, çene kas ve eklemlerine ve müdahale eden kişinin parmaklarına zarar verebilir.
  • Suni solunup ve kalp masajı gerek görülmedikçe sadece nöbet için kesinlikle uygulanmamalıdır.
  • Başı çarpmalara karşı güvene alınmalıdır.
  • 1-2 dk dan uzun sürerse 112 acil servis aranmalıdır.
  • Kişi nöbeti atlattıktan sonra yorgun olabilir dinlenmesine yardım edilmelidir.
  • Nöbet geçtikten sonra geçici bilinç kaybı olabilir bu durumlarda hastaya gerekli bilgilendirme yapılmalıdır.
  • Nöbet geçtikten ve hasta kendine geldikten sonra hasta ile konuşulmalı eğer ilk nöbeti ise doktorunun tanı koymasına yardımcı olabilmek adına nöbetin nasıl geçirildiği kişiye ayrıntısı ile anlatılmalıdır. Yakını iseniz video kaydı almakta doktorunuza yardımcı olmak adına doğru bir hareket olacaktır.

EPİLEPSİ HASTALARI NELERE DİKKAT ETMELİDİR?

  • Aç kalmak, uykusuz kalmak, ateşin artması, kullanılan bazı ilaçlar, aşırı kaygı, aşırı üzüntü, depresyon, alkol ve uyarıcı maddeler, parlak ışıklar, televizyon-tablet-bilgisayar ekranlarına uzun süre bakmak nöbetinizi tetikleyebilir. Epilepsi hastaları için düzenli beslenme, düzenli uyku ve spor iyi gelecektir.
  • Doktor  kontrolünde spor yapmak faydalı olacaktır. Spor dalının seçimi ve süresi konularında doktorunuzdan onay alarak spora başlayabilirsiniz. Genellikle spordan korkulur ve zararı olabileceği düşünülür. Fakat spor aktiviteleri esnasında nöbet çok nadirdir.
  • Uyku düzeni sağlanmalı saatinde uyulmalı ve an az 7-8 saat rahat bir uyku uyulmalıdır.
  • Çay, kahve, kola ve bunlara benzer uyarıcı yiyecek ve içeceklerden olabildiğince kaçınılmalıdır.

EPİLEPSİ HASTALARINA ÖN YARGILAR VE YANLIŞ BİLİNENLER

  • Epilepsi bulaşıcı bir hastalık değildir.
  • Epilepsi hastaları nöbetler dışında gayet sağlıklı ve normal hayatına devam eden insanlardır.
  • İlaçlarını kullanarak senelerce nöbet geçirmeyen hastalar vardır.
  • Bazı meslekler dışında her işte çalışabilirler. Çalışamayacakları meslekler yüksek yerlerde çalışma gerektiren işler, cerrahlıklar, gece çalışmayı gerektiren işler, uçak pilotluğu vs toplumu tehlikeye düşürebilecek ve kendisini tehlikeye düşürebilecek işlerdir.
  • Epilepsi hastalarının birçoğu nöbetin yaklaştığını anlarlar ve önlem alırlar.
  • Epilepsi hastaları ile evlenmek veya birlikte çalışmak sakıncalı değildir ve bu kişiler dışlanmamalıdır.

EPİLEPSİ TEDAVİSİ

Epilepsinin tedavisi vardır. Her hastanın epileptik nöbetleri farklı sebeplere bağlı olduğu için her hastanın tedavisi ve tedavisindeki başarı da farklıdır. Tamamen iyileşebilen hastalar olmakla birlikte iyileşmenin zor ve uzun bir süreç istediği hastalar da vardır.

İlaç Tedavisi

Epilepsi Tedavi Yöntemleri

Epilepsi hastaları için tedavi yöntemlerinden biri ilaç tedavisidir. İlaç tedavisi ilk başvurulacak yoldur. Kullanılacak olan ilaçlar tedavi için değil nöbetleri ve belirtileri önlemek içindir. Hastaların %70 gibi bir oranında ilaçla tedavi yürütülür ve başarı sağlanır. %30 luk oranda hastada ise ilaçların etkisi olmaz. İlaçlar doktor kontrolünde olmalı olası yan etkileri, hastalığın seyri, ilacın kullanımının unutulması, değişen durumlar(gebelik, hastalık vs) durumlarında doktoru haberdar edilmelidir.

Cerrahi Yöntem

İlaçla tedavide verim alınamayan hastalarda uygulanır. Cerrahi yöntemde epileptik bölgenin alınması veya bağlantıların kesilerek etkilerinin azaltılması hedeflenmektedir. Kullanılma oranı dünyada giderek artmaktadır.

Pil Uygulaması

Pilin uygun görüldüğü hastalarda pil yerleşimi ile epilepsi kontrol altına alınmaya çalışılır.

Ketojenik Diyet: Tedavinin başarısını arttıracak bir diyet programıdır. Uygulanması zor bir diyettir.

Tedavi yönteminin seçilmesinde iyi bir tanı sonrası doktorunuz size özel en uygun tedavi yöntemini seçecektir.

EPİLEPSİ İLAÇLARININ YAN ETKİLERİ

Epilepsi tedavisinde kullanılan ilaçların da yan etkisi olabilmektedir. Bu yan etkiler bazen ilk kullanımlarda görülür ve zamanla geçer bazense ilaç tedavisinin durdurulmasını gerektirebilir. Bu durumlarda doktorunuz ilaç değişikliğine gidecektir. Tüm bu durumlarda doktorunuz haberdar edilmeli ve doktordan habersiz  kendi kendinize ilacınızı kullanmayı bırakmamalısınız.

EPİLEPSİ HASTASI ÇOCUKLARIN AİLELERİ NE YAPMALI

Hasta çocuğun ilaçlarını düzenli kullanması takip edilmeli. Yeme ve uyku düzeni aileleri tarafından düzenlenmeli. Beslenmesine, neleri yeyip neleri yemeyeceğini kontrol altında tutmalıdır. Okulları idare ve öğretmenleri durumdan haberdar edilmeli, sınıf arkadaşları rehber öğretmenden görüş alınarak haberdar edilmelidir. Nöbet geçirdiğinde veya geçirmesi muhtemel yerlerde çevre düzenlemesine dikkat edilmeli etrafta zarar verici nesneler bulundurulmamalıdır. Evinizde hasta çocuğun kullanımına açık olan odalar kilitlenmemeli gerektiğinde müdahale edilebilmelidir. Ancak aileler için en önemli tavsiyemiz çocuk için düzenli bir hayat sağlamalarıdır. Bu düzenli hayata hem yeme-içme, oyun, uyku vs hem de psikolojik düzen girmektedir. Epilepside düzen şarttır.

EPİLEPSİ VE HAMİLELİK

Epilepsi hastalığı doğurganlığı engellemez. Hatalar isterlerse gebe kalabilirler. Ancak gebe kalmaya karar vermeden önce doktorlarına bu durumu anlatmalı ve gerekli düzenlemeleri doktorlarıyla birlikte yapmalıdırlar. İlaç kullanıp kullanmayacağınız, ilaçların dozları, diyetler, vitamin ve takviye haplarının kullanımı konularında doktorunuzdan bilgi almalısınız.

Bazı hamileliklerde hiç nöbet görülmezken bazılarında da nöbetler sıklaşabilir. Ancak belki şu oranlar içinizi rahatlatacaktır. Herhangi bir kadının sağlıklı ve normal bir doğum ihtimali %97 dir. Epilepsi hastası bir kadının sağlıklı ve normal bir doğum ihtimali %90 dır. Aradaki farkta kullanılan ilaçlardan kaynaklanabilmektedir. Doğum esnasında ilaç kullanımını doktorunuza danışınız. Ve doğum için seçtiğiniz hastane personelini epilepsi hastası olduğunuz konusunda bilgilendiriniz. Emzirme döneminde kullandığınız ilaçların bebeğe bir zararı olmayacaktır bu konuyu da doktorunuzla konuşunuz. Emzirme döneminde uyku düzeninizin bozulacağı durumlarda sütünüzü sağarak bir yakınınızdan gece emzirmelerinde yardım alabilirsiniz.

Kısacası korkmayın sağlıklı normal bir hamilelik ve doğum geçirebilirsiniz dikkat edeceğiniz husus doktor tarafından takip ve izlenme olacaktır.

Eğer gebelik istemiyorsanız doğum kontrol yöntemleri hakkında doktorunuzla konuşmanız gerekecektir. Çünkü doğum kontrol haplarının kullanımı ve dozu konusunda doktorunuzdan bilgi almanız gerekecektir. Bazı epilepsi ilaçları doğum kontrol haplarını baskılayabilmektedir.

Adet dönemlerinde nöbetlerin arttığını düşünüyorsanız doktorunuzdan buna yönelik bir ilaç düzenlemesi isteyebilirsiniz.

EPİLEPSİ HASTALARINDA ACİL YARDIM GEREKTİREN DURUMLAR

Hasta nefes alamazsa

Peşpeşe nöbet geçiriyorsa

Hafıza kaybı veya bilinçsizlik uzun sürüyorsa

İlk nöbet ise

Acilen yardım edilmeli ve hastaneye kaldırılmalıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Pin It on Pinterest